بیانیۀ هیات داوران پانزدهمین مسابقه سالیانۀ «انجمن منتقدان، نویسندگان و پژوهشگران» خانه تئاتر

هیات داوران پانزدهمین مسابقه سالیانۀ انجمن منتقدان، نویسندگان و پژوهشگران خانه تئاتر

هیأت داوران پانزدهمین مسابقه سالیانه انجمن منتقدان و نویسندگان خانه تئاتر، مقارن با ۱۷ مرداد، سالروز تاسیس این انجمن، اسامی نامزدهای این دوره از مسابقه را در گرایش‌های مختلف مطبوعاتی معرفی کردند.

به گزارش روابط عمومی خانه تئاتر، هیأت داوران پانزدهمین مسابقه سالیانه انجمن منتقدان و نویسندگان خانه تئاتر، متشکل از: دکتر سید وحید عقیلی، دکتر مجید رضائیان، حسین پاکدل و حمید جبلی (کارشناس و مشاور هیأت داوران در بخش عکس) ضمن انتشار بیانیه خود، نامزدهای این دوره را معرفی کردند.

در متن بیانیه هیأت داوران آمده است:

یکم) نمایش برای «دیدن» است یا «فهمیدن»؛ رسانه چه؟ هر نمایی، «ارزشِ دیدن» ندارد، مگر آنکه بر «بسترِ خرد» استوار شود و جان ها، از این خرد، نیرویی مضاعف بگیرد. چنین است که نمایش-با خرد- به نوعی دیده می شود که مانا خواهد شد و ماندگار. قلم اما، «فصلِ مشترک نمایش و رسانه» است و روزنامه نگاریِ کم جان ما، می تواند با بضاعت خود، فضا را برای دیدنِ بهتر و سر انجام، فهمیدن و مانا شدنِ نمایش، فراهم سازد.

دوم) نمایش برای «اکنون» است یا «فردا»؛ رسانه چه؟ هر نمایی در «کادرِ اکنون» قابل دیدن است، اما در «قابِ فردا» امکان دیدن آن، وجود ندارد. نمایش آن هنگام از مرزِ اکنون می گذرد و به تعبیر مک لوهان، «رد پای فردا» را از لابلای همین لحظه های اکنون می توان دید که؛ جلوی «خلاقیت ها» و «آزاد اندیشیِ» هنر نمایش را نگیریم. هر بهانه ای برای ممانعت از ایجاد خلاقیت، یعنی؛ «محصور کردن» هنرِ نمایش در کادر اکنون. رسانه چه نقشی ایفا می کند؟ قلمِ روزنامه نگاران، تلاشی است برای کنار زدن پرده ها از «روی صحنه ای» که در «اکنون زدگی» میرا می شوند ولی در «نگاه فردایی» مانا.

سوم) نمایش برای «فرد» است یا «اجتماع»؛ رسانه چه؟ هر نمایی تا به «جریان» نیفتد و در «عرصه ای اجتماعی» جریان سازی نکند، در برداشت های فردی «محدود» می شود و هیچ گره ای را نخواهدگشود. به تعبیر گافمن، «هر کدام از ما در زندگی واقعی، نقشی  و نمایشی را ایفا می کنیم که پشت صحنه ای نیز دارد.» نمایش حرفه ای و خردمندانه، هدفی جز جریان سازی و گشودنِ همین گره ها از نقش هایی که در لحظه لحظه زندگی ایفا می کنیم، ندارد. این گونه است که نمایش می تواند، افراد را مخاطب قرار دهد، ولی جامعه ای را به «جنبش» وا دارد و «جریانی متفاوت» بیافریند. رسانه چه می کند؟ امروزه «روزنامه نگاری تحلیلی»- به عنوان ژانر مسلط روزنامه نگاری- از قضا، در این هدف، با هنرِ نمایش، هم داستان است. روزنامه نگاری نیز، می‌کوشد تا در پاسخ به «چگونگی ها» و«چرایی ها» ، گام در عرصه ای نهد که اولا، جامعه بی پرسش نماند و در ثانی، پرسش ها را، پاسخی شایسته دهد.

با نگاه به نکات پیش گفته، هیأت داوران با تجلیل از دست اندرکاران و ارسال کنندگان آثار، نکاتی را به رسم ادب و از سر فروتنی، تنها برای بهبود هر چه بهتر آثار توصیه می کند:

  1. آثار رسیده در «رشته گزارش»، دو پیام متفاوت را در برابر ما قرار داد: پیامی که نشان می دهد تا چه اندازه گزارش نویسی ما، از اصول محکم و حرفه ای خویش، فاصله گرفته و پیامی دیگر که به همه ما گوشزد می کند، چه قلم های توانمند و ظرفیت های شایسته ای وجود دارد تا این فرم از روزنامه نگاری، بیش از پیش در سال های پیش رو، خود را جلوه گر سازد.
  2. آثار رسیده در «رشته گفت و گو»، امیدواری ها را بیش از پیش افزون ساخت. آثاری «چالشی، متنوع، گسترده و از تنظیم هایی حرفه ای و اصولی» به نحوی که هیأت داروان را مجاب کرد تا برای ضایع نشدن حق شرکت کنندگان-برای نخستسن بار- بر تعداد نامزدهای خویش بیفزاید.
  3. آثار رسیده در «رشته مقاله»، قابل قبول و مناسب به نظر می رسید، با این تأکید که به دلیل «وجوه پیچیده و گسترده و مفاهیم متنوع» در عرصه تئاتر، این رشته هنوز جا دارد تا بیش از آن چه در آثار سال جاری شاهد آن بودیم، ارتقا یابد.
  4. آثار رسیده در «رشته نقد»، توجه ها را به سوی خود معطوف ساخت، اما انتظارها را، نه. به نظر چنین می رسد که از قضا این رشته، حساس ترین برای تقویت هنرِ تئاتر است و روزنامه نگارانِ منتقد و کارشناس ما، به خوبی می توانند بیش از گذشته، این رشته را، حرفه ای تر و عمقی تر دنبال کنند.
  5. آثار رسیده در «رشته ترجمه»، انتظارها را برآورده ساخت و مانند “رشته گفت‌وگو”، تحسین هیأت داروان را بر انگیخت. امید می رود برای سال و سال های پیش رو، این رشته همچنان از قوامی که شاهد آن بودیم، برخوردار باشد و آثار شایسته به جامعه تئاتری و رسانه ای- با ترجمه های دقیق و بی‌نقص – ارزانی شود.
  6. آثار رسیده در «رشته عکس»، از تنوع لازم برخوردار بود، اما از کثرت لازم، نه. با این وجود، «کیفیتِ کارهای ارائه شده» به نوعی بود که نشان می داد؛ ظرفیت عکاسی تئاتر ما، قابل اعتناست که البته نیاز دارد به فعلیت درآید.

در خاتمه هیأت داروان امید دارد، فضای کنونی که نفس اندکی برای «تئاتر و رسانه» ایجاد کرده است، در سال های پیش رو- فارغ از محافظه کاری ها- افزون شود وهمه ما، شاهدِ رمق گرفتن بیشتر این دو در عمل باشیم؛ چنین بادا !

***

هیات داوران در ادامه اسامی نامزدهای بخش های هفت گانه پانزدهمین مسابقه مطبوعاتی سالیانه انجمن منتقدان و نویسندگان خانه تئاتر را به شرح زیر اعلام کرده است:

بخش گزارش:آیه کیان پور” ازمجله شبکه آفتاب، “احسان زیور عالم” از خبرگزاری تسنیم و “نرگس کیانی” از روزنامه صبا.

بخش مقاله:مجید کیانیان” از مجله هنرهای زیبا، “سعیدرضا خوش شانس” از مجله نمایش و “سامی صالحی ثابت” از سایت انسان شناسی و فرهنگ.

بخش یادداشت:رامتین شهبازی” از مجله پاراگراف و “مجید کیانیان” از سایت صحنه با دو اثر.

بخش ترجمه:خاطره کرد کریمی” از مجله شبکه آفتاب، “علی منصوری” از مجله شبکه آفتاب و “مجید کیانیان” از مجله نمایش.

بخش گفت و گو:فرزانه ابراهیم زاده” از روزنامه شرق، “محمد منعم” و “محمدرضا فرزاد” از مجله شبکه آفتاب، “پیام رضایی” از روزنامه اعتماد با دو اثر، “مرجان سمندری معطوف” از مجله نمایش و “عباس غفاری” از روزنامه سینما.

بخش نقد:شهرام خرازی‌ها” از روزنامه قانون، “سولماز غلامی” از مجله نمایش و “بهزاد خاکی‌نژاد” از مجله هنر بازیگری.

بخش عکس: مریم قهرمانی زاده“، ” حسین اسماعیلی” و “بهار نیک‌پور“.

برگزیدگان این مسابقه سالیانه مطبوعاتی، پنجشنبه ۴ شهریور، در مراسمی که جزئیات آن متعاقبا اطلاع‌رسانی خواهد شد، معرفی و تقدیر می‌شوند.

 

گزارشی از جلسۀ نقد و بررسی نمایش «تکیه بر دیوار نمناک»

گزارشی از فروغ سجادی:

جلسۀ نقد و بررسی نمایش «تکیه بر دیوار نمناک» به کارگردانی فرشید دولت آبادی و نویسندگی آراز بارسقیان و فرشید دولت آبادی، با حضورعوامل نمایش و جمعی از تماشاگران، دوشنبه ۲۷ خردادماه در تالار مولوی برگزار شد.

در این نشست، سامی صالحی ثابت (به عنوان مسئوول جلسه) و علی پورعیسی (منتقد) به بررسی و تحلیل دراماتیک «تکیه بر دیوار نمناک» پرداختند.

در ابتدا سامی صالحی (عضو انجمن منتقدان و نویسندگان خانه تئاتر) با اشاره به شکل جدید برگزاری جلسات نقد و بررسی نمایش ها توسط اعضای این انجمن، رویکرد نقد آنان را رویکردی تخصصی و موضوعی دانست.

او هدف  تشکیل کمیته نقد و بررسی تئاتر های روی صحنه توسط  انجمن را حرکت به سمت نظریه پردازی در تئاتر فقیر ایران اعلام کرد و علی پور عیسی هم  (به عنوان استاد دانشگاه و تحصیلکرده رشته دراماتورژی و نقد دراماتیک از دانشگاه «ییل» آمریکا) در همین راستا افزود که نقد تئاترباید به کشف و خلق اثر جدیدی بیانجامد.

پورعیسی درباره «تکیه بر دیوار نمناک» توضیح داد:«این نمایش یک تئاتر درباره تئاتر است. نویسنده با قراردادن بخشی از داستان و تم نمایش «مرغ دریایی» چخوف در دل این تئاتر جلو می رود و با دنیای دراماتیک چخوف وارد نمایشنامه خود می شود و داستان نمایش خود را موازی جلو می برد».

به گفته او داستان این نمایش که درباره تاریخ مشخصی از دوران تئاتر ایران است، بیانگر تقابل دو نوع نگاه موجود به تئاتر در ایران در طول همه این سال ها است؛ تئاتر عامه پسند و گیشه ای در مقابل تئاتر آکادمیک و روشنفکری.

این منتقد ساختار و ساختمان دراماتیک نمایشنامه را محکم دانست که در اجرا به انسجام نمی رسد و گفت: «بهتر بود از ابتدا یک دراماتورژ کنار گروه بود تا این اتفاق نمی افتاد».

او با اشاره به این که دراماتورژ می توانست با ایده های خود، ریتم کار را افزایش دهد و سکون ها را کم می کرد، گفت: «این که شما درباره  وضعیت تئاتر در دهه مشخصی از تاریخ ایران کار تحقیق و پژوهش انجام داده اید و آن را در قالب یک نمایشنامه ارائه می دهید، جای تقدیر دارد. اما در اجرا، این ایده های خوب راه به جایی نمی برند. اگر یک دراماتوژ هوشمند کنار شما بود، ایده های اثر بهتر در اجرا خود را نشان می داد».

فرشید دولت آبادی (یکی از نویسندگان و کارگردان نمایش) هم گفت: «این نمایشنامه ای که اکنون مقابل شما روی صحنه است، خلاصه ای دو ساعته از یک نمایشنامۀ هشت ساعته است با نام «گام زدن بر یخ گذشته» که روایتی از گذشته و حال تئاتر ایران در چهار پرده  بود. در پروسۀ تمرین و رسیدن به اجرا، از این چهار پرده یکی حذف شد».

او موضوع این نمایش را برگرفته از داستان زندگی میر سیف الدین کرمانشاهی، یکی از هنرمندان تئاتر دهه بیست ایران، دانست و افزود: «اتفاقی که برای شخصیت اصلی این نمایش رخ می دهد در سال ۱۳۱۸  تئاتر ایران، در دوره خفقان حکومت رضا شاه پهلوی، برای همه هنرمندان و معتقدان به گرایش های چپ سیاسی رخ داده است و آنان مجبور می شوند سال ها در فضای محصور آن زمان، پنهانی به فعالیت های فرهنگی و هنری خود ادامه دهند».

 کارگردان «تکیه بر دیوار نمناک» تصریح کرد: «این نمایش بیانگر تقابل فرهنگ غرب و ایران در دوره های مختلف تاریخ کشور است و سه بخش دارد: اجرای ناکام «مرغ دریایی» توسط شخصیت اصلی نمایش، تلاش برای راه اندازی مدرسۀ آکتوری خارج از ساختار قدرت و آموزش تئاتر آکادمی بعد از ناکام ماندن در اجرا است و در پرده سوم ناکامی دوباره حسن گلشن، شخصیت نمایشنامه که از همه جا رانده و مجبور می شود کارمند بایگانی بانک شود و درحاشیه تئاتر به کار نوشتن در یک مجله هنری بپردازد که این امکان هم  در پایان نمایشنامه از او گرفته می شود».

آراز بارسقیان، دیگر نویسنده نمایشنامه، هم در پاسخ به پرسش های انتقادی منتقد جلسه و برخی از تماشاگران در بارۀ به حاشیه رفتن شخصیت اصلی در نیمۀ اجرا، توضیح داد: «ما نسخۀ اولیۀ نمایشنامه را -که چاپ هم شده- در چهار پرده نوشته ایم و دقیقن در پرده چهارم نشان می دهیم که حسن گلشن شخصیت اصلی نمایشنامه، بعد از سپری کردن این مصایب به اجرای یک تئاتر اصیل ایرانی که همین «تکیه بر دیوار نمناک» است می رسد. در طول تمرین و اجرا، برای جلوگیری از طولانی شدن مدت زمان اجرا، مجبور شدیم این پرده را حذف کنیم. در واقع ایده آل اجرای این نمایشنامه هشت ساعت بود و ما مجبور شدیم ابتدا آن را به دو ساعت و بعد به ۹۰ دقیقه تقلیل دهیم».

 فرهاد تجویدی (کارگردان و بازیگر تئاتر) نیز به عنوان یکی از تماشاگران به تحلیل بازیگری و کارگردانی این نمایش پرداخت و خطاب به کارگردان گفت: «تعریف شما از کارگردانی و بازیگری رئالیستی دراین نمایش درست نبوده. ظرافت کارگردانی، گرفتن همه چیز متن (ایده، اندیشه و تم اثر) و اجرا و انتقال آن به مخاطب است که ما در این اجرا  شاهدش نبودیم».

«تکیه بر دیوار نمناک» تا پایان اول تیرماه، هر روز ساعت ۱۸:۳۰  در تالار اصلی مولوی به صحنه می رود.